Jaź (łac. Leuciscus idus) to stadna ryba z gatunku karpiowatych, żyjąca najczęściej tuż pod powierzchnią wody jezior i dużych rzek. W głębszych partiach zbiorników bytuje jedynie zimą. Można ją również spotkać w płytkich wodach morskich przy ujściach rzek.
Wygląd.
W wyglądzie jazia uwagę zwraca przede wszystkim jego szaroniebieskie lub ciemnozielone, bocznie spłaszczone ciało z lekkim grzbietem, pokryte małymi łuskami, których jest w linii bocznej od 55-61. Boki ryby są intensywnie srebrzyste, brzuch biały, a płetwy: grzbietowa, odbytowa i ogonowa – szare. Pozostałe płetwy mają zabarwienie lekko żółte lub czerwone. W płetwie grzbietowej naliczymy 11-12 promieni, a w płetwie odbytowej o wklęsłej krawędzi zewnętrznej, 12-14. Jaź ma małą głowę, z położonym na końcu otworem gębowym i duże oczy. Zęby są gardłowe, dwurzędowe.
Dorosły osobnik jazia osiąga długość około 40-78 cm i wagę pomiędzy 2-5 kg.
Występowanie.
Jazia spotkać można w większości europejskich rzek, od Renu po Ural, poza południową częścią Europy.
Odżywianie.
Młode jazie żywią się głównie planktonem zwierzęcym i roślinnym, osobniki dorosłe – robakami, larwami owadów, mięczakami i skorupiakami.
Rozmnażanie.
Dojrzałość płciową uzyskują jazie po 3 roku życia. Tarło odbywa się od kwietnia do czerwca. Samce mają w tym czasie widoczną wysypkę tarłową. Ikra składana jest w górnych, piaszczystych lub żwirowych odcinkach rzek i przyczepiana do kamieni i roślin w wodzie. Okres inkubacji wynosi 10-20 dni. Po złożeniu ikry ryby wracają w dół rzeki, a w ślad za nimi – młody narybek.
Ochrona.
Wymiar minimalny: Najczęściej wynosi 25 cm.
Odstępstwa lokalne: Niektóre okręgi (np. Mazowiecki) stosują wyższy wymiar ochronny wynoszący 35 cm.
Wymiar górny: Coraz więcej okręgów (np. Olsztyn) wprowadza górne wymiary ochronne (np. zakaz zabierania ryb powyżej 45 cm lub 50 cm), aby chronić największe osobniki.
Limit połowu: w większości wód PZW obowiązuje limit dobowy (łączny dla jazia i klenia) wynoszący zazwyczaj 3 sztuki.
Okres ochronny
Brak ogólnopolskiego okresu ochronnego.
Jaź nie jest objęty ustawowym okresem ochronnym w większości wód nizinnych, jednak poszczególne okręgi PZW mogą go wprowadzić (np. na czas tarła, które przypada zazwyczaj na marzec–kwiecień).
Przynęty na jazia
Najskuteczniejsze przynęty na jazia to małe woblery, niewielkie błystki obrotowe oraz naturalne przynęty, takie jak robaki i owady. Jaź żeruje na owadach, mięczakach i małych rybkach, więc przynęty te imitują jego naturalny pokarm.
Ciekawostki.
Jaź to gatunek chętnie łowiony przez wędkarzy. Jego dekoracyjna odmiana, „złota orfa”, ma kolor pomarańczowy lub czerwony i jest często hodowana jako ryba ozdobna w przydomowych oczkach wodnych i stawach, choć ze względu na duże wymagania tlenowe, taka hodowla, jak i rozmnażanie, są trudne. W Niemczech jazie są gatunkiem zagrożonym.